منو
 کاربر Online
813 کاربر online
 : تاریخ
برای پاسخ دادن به این ارسال باید از صفحه قبلی اقدام کنید.   کاربر offline دبیر دوره متوسطه 2 ستاره ها ارسال ها: 94   در :  دوشنبه 02 مرداد 1391 [09:52 ]
  بخش بیست و نهم
 

بخش بیست و نهم :‌ جغرافیای تاریخی سرزمین‌ها و مناطق ایران از دورترین زمان تا اوایل دوره اسلامی
مقدمه:
در بخشهای قبلی حوادث تاریخی و اوضاع اجتماعی، سیاسی و فرهنگی فلات ایران را از زمان ظهور دیرین تمدن‌ها تا اواسط دوره ساسانیان از نظر کاربران گذرانده‌ایم چون با شرح حوادث دوره انوشیروان (خسرو اول) به بعد تا سقوط ساسانیان را تا اواخر شهریور 1391 به پایان خواهیم رساند، به مطالبی که از آن غفلت شده خواهیم پرداخت که مهم‌ترین آن‌ها مباحث جغرافیای تاریخی شهرها و مناطق ایران است و دانستن آن برای فهم تاریخ ایران کلیدی است. مثلاً در کتاب‌های تاریخ ایران، نویسندگان درباره رویدادهای جیحون و سیحون که در ماوراء‌النهر قرار دارند و حوادث سرنوشت سازی در حوضه این رودخانه رخ نموده ‌است. نام‌های متفاوتی درج گردیده است مثلاً در مورد جیحون، گاهی وخش و زمانی اکسوس و بالاخره آمودریا و آمویه ذکر شده که متأسفانه نویسنده متذکر نشده است که منظور از شرح، اکسوس همان جیجون است و یا درباره سیحون اسامی مختلفی چون، سیر دریا و یاکسارتس نام برده شده است.
برای جلوگیری از سردرگمی خوانندگان تاریخ ایران با درج مطالبی درباره جغرافیای تاریخی مکان‌های تاریخی، این مشکل را از پیش‌روی پژوهندگان و محققان تاریخ ایران برمی‌داریم. در این مورد کارهایی که انجام شده است عبارت بودند از :
1- جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی نوشته گای لسترنج Gay lest range
خاورشناس معروف انگلیسی که در فاصله (1854- 1933) می‌زیست و در 1905 این کتاب را نوشت که حاصل تحقیقات او از مقدسی و اثر معروفش احسن التقاسیم تا نزهه القلوب حمدالله مستوفی و در زمان ما آقای محمود عرفان آن را ترجمه کرده و به فارسی منتشر گردید. این کتاب حاوی اطلاعات وسیعی است ولی کافی به نظر نمی‌رسد. بعداً یک مورخ و خاورشناس انگلیسی دیگری که مأموریت‌های نظامی در اوایل قرن بیستم در ایران داشت به نام ژنرال سر پرسی سایکس sir percy sykeys مطالعات وسیع و همه جانبه در مورد تاریخ ایران ارایه نمود که در آن اطلاعات جغرافیایی مفیدی ارائه گردیده است. در ابتدای دهه 1380 دکتر حسین قرچانلو تحت عنوان جغرافیای تاریخی کشورهای اسلامی که در انتشارات سمت منتشر شده نموده و از مجموعه کتاب‌های موجود که در آن‌ها اطلاعات تاریخی و جغرافیایی دارند، این کتاب را تألیف نمود .در بخشهای بعدی تلاش می نماید با استفاده از کتاب‌های فوق و آثار مورخین اسلامی و جغرافی‌دانان ایرانی و مسلمان در کتاب‌های المسالک و الممالک برای نخستین بار به صورت یک دایره‌المعارف جغرافیای تاریخی، نام‌های متفاوت مناطق جغرافیای ایران را جهت راهنمایی جوانان اهل تحقیق در مورد تاریخ ایران پیش‌روی همه علاقه‌مندان به تاریخ ایران قرار دهم.
سیروس غفاریان فروردین 1391
دبیر گروه تاریخ

آبسکون: جزیره‌ای است در دریای مازندران. این دریا در زمان استرابن 26 متر از دریاهای آن پست‌تر بوده است و به تدریج زیر آب رفته‌است. این دریا را دریای کاسپین (قزوین) هم نوشته‌اند. جغرافی‌دانان اسلامی این دریا را دریای گرگان یا هیرکانی هم نوشته‌اند. در جزیره آبسکون در دوره تاریخ اسلامی ایران در زمان حمله مغول پناهگاه سلطان محمد خوارزمشاه گردید و در آن مکان در تنهایی جان به جان آفرین تسلیم کرد.
آذربایجان: همان آتروپاتن است. در دوره هخامنشی یکی از ولایات کشور ایران بود که جزیی از ماد کوچک محسوب می‌شد. در حمله اسکندر سردار ایرانی به نام آتروپات (آذربد) بر آن حکومت می‌کرد. این سردار چون خود را در برابر اسکندر ناتوان دید، با اسکندر از در صلح درآمد و آن پادشاه آن سرزمین را به وی ابقاء کرد و از این رو ماد کوچک به نام وی آتور پاتگان (آترو پاتگان) یعنی محل اتروپاد (آتروپات) نامیده شد. این کلمه بعد به آترپاتگان و آذربادگان و بعد آذربایجان تبدیل شد. پایتخت قدیم آن گنجک یا شیز در تخت سلیمان در جنوب شرقی مراغه بود که یونانیان آن را گزا (Gazza) نامیده‌اند. شهر دیگر که در زمان اشکانیان پایتخت آذربایجان بود پرسیا نام داشته است که در نزدیکی دریاچه چی چست واقع بود. آتشکده آذرگُش نسب از آتشکده‌های قدیمی ایران در نزدیکی شیز وجود داشت. منطقه شمال رود ارس را اران (Aran) می‌گفتند.

آریانا: در کتیبه داریوش اوّل هریوه و در کتاب هرودوت اری‌یر و در کتاب استرابون، آریانا آمده است. و امروز آن را هرات گویند که در مشرق فلات ایران واقع بوده‌است. بی‌تاکسا (بادغیس) از شهرهای اطراف هرات بودند. ساریگا (سرخس) نیز جزء آن بوده است. آریانا از مغرب به پارت و از مشرق به باختر و از شمال به مرو و از جنوب به زرنگ (سیستان) محدود می‌شد یادرآور می‌شود که امروزه هرات جزئی از کشور جدیدالتأسیس افغانستان است. اصولاً همه خاک افغانستان در اعصار باستان جزئی از فلات ایران بوده و حدود مرزی ایران زمین تا مرز چنین بوده است. در زمان ناصرالدین شاه قاجار هرات و افغانستان با دخالت انگلیسی‌ها از ایران جدا شده‌است.

آسورستان (سورستان): همان منطقه سواد است که در عراق امروز جزئی از از آن بوده‌است و از ابتدای سلطنت کوروش بزرگ تا اواخر دوره ساسانی در تصرف ایرانیان بود و سپس نام عراق به آن گفته شد ولی در واقع نامش میان رودان بود که یونانی‌ها نیز به آن مزوپوتامیا می‌گفتند که به معنی سرزمین بین دو رود است.

  امتیاز: 0.00