منو
 صفحه های تصادفی
ویروسهای چند جزئی
سفیکسیم
غلات
شیوه زندگی رومیان
تخصیص فضا به فایل
شیخ حسن چوپانی
آرگون
کشف معدن های آهنی زمین
تداخل نوری
رهایی از احساس تنهایی
 کاربر Online
1583 کاربر online
 : نجوم
برای پاسخ دادن به این ارسال باید از صفحه قبلی اقدام کنید.   کاربر offline دبیر گروه نجوم 3 ستاره ها ارسال ها: 1615   در :  دوشنبه 21 اردیبهشت 1388 [18:49 ]
  عبد الرحمن صوفی ( قسمت دوم )
 

صوفی کتاب معروف صورالکواکب را در شیراز نوشت . اسم کامل این کتاب صورالکواکب الثابته است و صوفی آن را به زبان عربی نوشته است . نسخه های خطی این اثر در تهران ، برلن ، پاریس ، لندن ، استانبول و جاهای دیگر نگهداری می شود . در سال 1953 میلادی متن عربی صورالکواکب بر اساس نسخه خطی پاریس که متعلق به کتابخانه الغ بیک بوده است، در هند به چاپ رسید . این کتاب یکی از مهمترین منابع نجوم دوره اسلامی در باره صورتهای فلکی است و تا حدود صد و پنجاه سال پیش در سراسر جهان جزو منابع معتبر در مورد صورتهای فلکی به شمار می آمد . صورالکواکب در سال 674 قمری به دست خواجه نصیرالدین طوسی به فارسی ترجمه شد . نسخه خطی این ترجمه به خط خود طوسی در کتابخانه ایا صوفیه استانبول موجود است . این کتاب یک بار دیگر در تاریخ 1042 قمری و بار دیگر نیزدر سال 1092 قمری به فارسی ترجمه شده است ولی اهمیت این ترجمه ها به پای کار خواجه نصیرالین طوسی نمی رسد . درسال 1347 بنیاد فرهنگ ایران عکس نسخه خطی ایا صوفیه استانبول را به صورت کتابی چاپ کرد وهمین اثر دوباره در سال 1351 با تصحیحات و توضیحات معزالدین مهدوی چاپ شد . چنانکه گفتیم صورالکوکب صوفی تا چندی پیش اهمیت و اعتبار جهانی خود را حفظ کرده بود . این کتاب در قرن سیزدهم میلادی در دربار آلفونسوی دهم پادشاه کاستیل ، به اسپانیولی ترجمه شدوازآن برای تهیه کتابهای نجومی دیگر استفاده کردند . مقدمه صورالکواکب در سال 1831 میلادی به زبان فرانسوی ترجمه شد ودر حدود چهل سال پس از آن ، متن عربی وترجمه کامل آن به زبان فرانسوی در سن پترزبورگ چاپ شد .صوفی را در اروپای قرون وسطی به نامهای ازوفی (Azophi ) یا ابن ازوفی (Ebennesophy) یا ابو حسنabuhassan )) و غیره می شناختند . مهمترین جنبه کار صوفی این است که وی به نقل آنچه دیگران نوشته اند اکتفا نمی کرد و خود شخصاً به رصد می پرداخت . با این کار توانست اطلاعات موجود در باره ستاره ها را تکمیل کند و اشتباهاتی را بر طرف کند که دیگران به پیروی از یکدیگر تکرار کرده بودند . در زمان صوفی رصد ستاره ها تنها با چشم غیر مسلح صورت می گرفت . صوفی در صورت فلکی امراة المسلسله ( بانوی در زنجیر) ستاره ای را متفاوت با سایر ستاره ها تشخیص داد و به خاطر شکل ابر مانندش آن را سحابی نامید. در قرن هفدهم و به کمک تلسکوپ بود که توانستند آن را به عنوان یک جرم غیر ستاره مشاهده و شناسایی کنند و سپس در قرن اخیر به کهکشان بودنش پی ببرند .دقت واصالت کار صوفی موجب شد که دانشمندان جدید بتوانند از طریق مقایسه نوشته های او با آثار بطلمیوس و مشاهدات جدید ، تغییرات احتمالی را که باکندی بسیار در درخشندگی ستارگان پیش می آید بررسی کنند . از کارهای مهم دیگر صوفی اندازه گیری زاویه بین استوای آسمانی و دایرة البروج ( مسیرظاهری خورشید در بین ستاره ها ) بودکه در واقع همان میل کلی خورشید است . صوفی این کار را با یاوری گروهی از دانشمندان در شیراز انجام داد و برای این منظور به امر عضدالدوله دیلمی حلقه ای به شعاع حدود 125 سانتی متر ساخته شد . صوفی در این آزمایش مقدار میل کلی خورشید را 23درجه و 33 دقیقه و 45 ثانیه به دست آورد . صوفی سه کتاب در باره اسطرلاب نوشته است که یکی از آنها به فارسی است و نسخه خطی آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجوداست . وی اصلاحاتی در ساختمان اسطرلاب وارد کرد که موجب شد ستاره های بیشتری را روی اسطرلاب بتوان نشان داد . صوفی از این ستاره ها 37 تا را نامگذاری کرد و مختصاتشان را درسال 358 قمری به دست آورد و آنها راچنین دسته بندی کرد : 11 ستاره قدر اول ، 13 ستاره قدر دوم ،12 ستاره قدرسوم و یک ستاره قدر چهارم . صوفی اثری هم در ریاضیات داشته است به نام اشکال متساوی الاضلاع که نسخه خطی آن در کتابخانه آستان قدس رضوی (مشهد ) نگهداری می شود وموضوع آن ترسیمهایی است که با پرگاری با زاویه گشادگی ثابت می توان انجام داد . درچهارمین سمپوزیوم بین الملی تاریخ علوم عربی که در آوریل 1987 میلادی درسوریه برگزارشد، پیشنهاد شدکه در سال 1988 ،به عنوان هزاره در گذشت صوفی ، از قدرعلمی وی تجلیل شود . درهمین سال درسمینار نجومی که در شهریور ماه ( 1367) در تبریز برگزار شد ، ازمقام علمی عبدالرحمان صوفی یاد آوری و تجلیل به عمل آمد . در پایان کافی است اشاره کنیم که احترام و اعتمادی که دانشمند منصف و بلنداندیشی چون ابوریحان بیرونی نسبت به دقت و اصالت کارهای علمی عبدالرحمان صوفی ابراز داشته گواه محکمی برآن است که صوفی براستی شایستگی شهرت واحترامی را که از آن برخوردار شده ، داشته است . درمقدمه کتاب فی معرفت اسطرلاب صوفی که به فارسی است ،چنین می خوانیم :
بسم الله الرحمن الرحیم
سپاس ایزد تعالی را که آفریننده بندگانست و دارنده زمین و آسمانست و درود بر بهین همه پیغمبران حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و سلم باد و بر خاندانش و بر یارانش از گزیدگان . چنین گوید عبدالرحمن بن عمرالمعروف به ابی الحسین الصوفی رحمة الله علیه چون دیدم که همه کس را بدین علم رغبت بسیار است و شناختن اسطرلاب را هر کسی خواستارند و طلب آن می کنند و بسیار کتابها بدین نهاده اند که از آن بهری درازست درین باب و بهری مختصر و نا مشروح . خواستم تا مختصری تالیف کنم که همه کس آسان بتواند دانستن و از خواندن ملول نگردند و بر گزیدم سخنهای مختصر مفید که از یک سخن بسیار بشاید دانستن . ایزد تعالی توفیق روزی کند به فضل و رحمت خود .
دکتر محمد باقری
منبع : مجله نجوم

  امتیاز: 0.00