گسلهای البرز غربی و آذربایجان


گسل ارومیه – زرینه‎رود:

روند عمومى این گسل شمال غربی – جنوب شرقی است که از ماکو آغاز و پس از عبور از کناره غربی دریاچه ارومیه به رودخانه زرینه‎رود می‎رسد. فروافتادگى دریاچة ارومیه مدیون حرکت این گسل است.
روند عمومى آن هماهنگى با گسل‎هاى پرکامبرین دارد، ولى نقش آن در زمان پرکامبرین دانسته نیست. در هر حال، در نتیجه عملکرد این گسل، نواحى باختر دریاچه ارومیه به فرابوم‎هاى پرکامبرین تبدیل شده‎ که در بعضى نقاط تا پرمین ادامه داشته است.
در غرب این گسل، ستبراى رسوبات پرمین به چندین هزار متر می‎رسد و نشانگر آن است که در زمان پرمین، حوضه عمیقى در غرب این گسل وجود داشته است. در رخداد سیمرین پسین ، بار دیگر در اثر عملکرد این گسل غرب دریاچ ارومیه به فرابوم بلندى تبدیل شده که با حذف رسوبات ژوراسیکتریاس همراه بوده است. بررسى تاریخچه زمین‎شناسى نواحى محدود به این گسل نشان می‎دهد که حرکات آن بیشتر از نوع قائم بوده و چگونگى حرکت افقى این گسل مشخص نیست.
تصویر

وجود بازانیت، لوسیتیت و تفریت در حاشیه غربی دریاچه ارومیه و به سن 8/7 میلیون سال و نقش این گسل در شکل‎گیرى دریاچة ارومیه در 6500 تا 8500 سال قبل نتیجه جوان‎ترین حرکت‎هاى این گسل دانسته شده است.

گسل آستارا (تالش) :

گسل ترادیس آستارا، یکى از گسل‎هاى شمالى – جنوبى ایران است که در طول 1400 کیلومتر از ناحیة آستارا تا قفقاز کشیده شده است. درباره این گسل دانسته‎هاى زیادى در دست نیست ولى بدون شک در ژئومورفولوژی ناحیه نقش بزرگى داشته و فروافتادگى دریاى خزر در خاور آن بسیار آشکار است. ژئومورفولوژی ناحیه، اشاره به عملکرد یک گسل معکوس با افت خیلى زیاد بین ارتفاعات تالش و دریاى خزر دارد به طورى که، نهشته‎هاى پالئوزوییک را در کنار نهشته‎هاى جوان قرار می‎دهد.سازوکار ژرفى این گسل، نشانگر شیب بسیار ملایم صفحه گسل به سوى جنوب باختر است. این گسل توان لرزه‎اى دارد و در زمین‎لرزه‎هاى 1978 و 1953 قفقاز، سازوکار فشارى داشته است.

گسل تبریز:

گسل تبریز یکى از ساختارهاى خطى ایران است که در یک طول 100 کیلومترى از کوه‎هاى میشو (در غرب) تا بُستان‎آباد (در شرق) قابل ردیابى است. بهترین اثر آن در بلا فصل شمال تبریز دیده می‎شود به همین دلیل گسل تبریز نامگذارى شده است. روند عمومى آن شمال 115 درجة شرق و شیب آن قائم است. بخش جنوبى این گسل (دشت تبریز – صوفیان) حدود 40 متر فروافتاده، ولى از مقایسة کوه‎هاى مرو و میشو به یک جابه‎جایى راستگرد می توان رسید.از صوفیان به سمت غرب، این گسل پس از گذشتن از
تصویر

شهرستان خوى به طرف ماکو و سپس به کوه‎هاى آرارات در ترکیه می‎رسد. ادامه جنوب شرقی آن کوه‎هاى سلطانیه در جنوب شرق زنجان است که ممکن است به گسل زفره – قم برسد، گسل شمال تبریز یکى از گسل‎هاى قدیمى ایران می‎باشد که از فروافتادگى زنجان – ابهر، شمال تبریز، شمال باختر آذربایجان گذشته و تا قفقاز ادامه می‎یابد. در زماندونین زیرین، این گسل منطقه آذربایجان را به دو بلوک تقسیم می‎کرد. بلوک شمال شرقی فروافتاده و بلوک جنوب غربی، تا پایان کربونیفر فرابوم بوده است. بنابراین ممکن است فعالیت این گسل از دوره دونین آغاز شده باشد، هرچند که سن قدیمی‎تر آن محتمل است.اگرچه در شمال فرودگاه تبریز، سنگ‎هاى میوسن بر روى رسوبات آبرفتى کواترنرى رانده شده‎اند ولى، بررسى زمین‎لرزه‎هاى تاریخى و 100 سال گذشته تبریز، هیچ نشانى از فعالیت این گسل ندارد. گفتنى است که زمین شناسان، حرکت دوباره گسل همراه با زمین‎لرزه‎اى ویرانگر را محتمل می‎داند.

گسل سلطانیه :

گسل فشارى سلطانیه، گسلى است با درازاى حدود 140 کیلومتر و راستاى شمال غربی – جنوب شرقی که از فاصله 8 کیلومترى جنوب جنوب غربی شهر سلطانیه زنجان می‎گذرد. شیب این گسل به سمت جنوب غربی است و دیواره فرسوده گسل را می‎توان به روشنى در تمامى درازاى آن دید. جنبش‎هاى فشارى گسل سلطانیه ممکن است در شکل‎گیرى فرونشست ابهر – زنجان نقش داشته باشد. در ضمن احتمال دارد زمین‎لرزه سال 1803 میلادى سلطانیه به سبب جنبش این گسل باشد.

مباحث مرتبط با عنوان:













تعداد بازدید ها: 19891