منو
 کاربر Online
575 کاربر online

پاسخ به نظریات دانشمندان غربی

تازه کردن چاپ
(cached)

دین مبین اسلام و دانشمندان اسلامی در برابر کدام از نظریات دانشمندان غربی راجع به منشأ دین، پاسخ هایی را ارائه است:

  • در برابر مادیونی که منشأ دین را ترس و جهل بشر ابتدائی در برابر عوامل طبیعت مثل رعد و برق و طوفان و غیره دانسته اند ، می گوید:
    • اگر چنین بود دیگر پس از کشف علل فیزیکی عوامل مزبور لازم می آمد که بشر متدینی وجود نداشته باشد ولی تمام دانشمندان الهی هر قدر در شناسایی طبیعت پیش رفته و اطلاعات و معلولات آنها زیادتر شده به وجود خداوند بیشتر معترف وعقیده مند شده اند.
    • علاوه بر این خود دین جهل وترس مبارزه کرده و انسان را شجاع و عالم بار می آورد ، اگر دین مولود جهل و ترس باشد چگونه، علت محدثة خود مبارزه میکند.

«فاذا رکبوا فی الفلک دعواالله مخلصین، عنکبوت ،65» که میگوید فطرت آدمی در چنین مواقعی خواه ناخواه متوجه مبدأ حقیقی خواهد بود که از این اوهام و خرافات به دور است.

  • و نیز قرآن کریم مردم را از پرستش عوامل طبیعت باز میداردو تمام صفحه آفرینش را مسخر آدمی نموده است چنانکه می فرماید: «و سخر لکم ما فی السموات و ما فی الارض جمیعاً منه، جاشیه،13».

  • در برابر مارکس و طرفدارانش که دین را معلول و انعکاس وضع اقتصادی جامعه دانسته و گفته اند که طبقه اشراف و حاکمه برای جلوگیری از طغیان طبقه کارگر و تسکین خاطر محرومین جامعه، دین را به وجود آورده اند.
    • یک بررسی کوتاه در وضع و زندگی انبیاء که مؤسسین ادیان الهی می باشند ، بطلان این عقیده را ثابت میکند زیرا اگر دین پدید آمده به وسیله طبقه اشراف بود ، لازم می آمد که پیغمبران از طبقه مزبور مبعوث می شدند.
    • در حالی که آنان اشخاص عادی و سقوط و اکثرشان چوپان بودند و پس از بعثت هم نه فقط محرومین را استثمار نکرده اند بلکه قوانین دینی آنان بیشتر به نفع فقراء و تنگدستان بوده و اغنیاء و اشراف را وادار کرده اند که به عناوین مختلف از ثروت و دارائی خود به نفع محرومین و تنگدستان انفاق و احسان و مقداری نیز به بیت المال بپردازند.

  • همچنین اگر احکام و برنامه های مذهبی ساخته طبقه حاکم برای جلوگیری از عصیان فقراء و نیازمندان بود لازم می آمد که آورندگان مذاهب خودش معتقد به آنها نبوده و عبادات و احکام عملی آنرا انجام نمی دادند.
در حالیکه پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم خودش چنان مستغرق در عبادت بوده است که از کثرت عبادت خود را به رنج و تعب انداخته بود، چنانکه خداوند می فرماید:
«طه، ما انزلنا علیک القرآن لتشقی، طه ، 1و2» ای پیامبر ما قرآن را به تو نازل نکردیم که خودت را از کثرت عبادت به مشقت اندازی.

  • و نیز حضرت امیر علیه‌السلام شبها چندین مرتبه از خوف خدا غش میکرد و حضرت علی بن الحسین از کثرت سجود در پیشگاه الهی به سجاد ملقب شده است.
  • حضرت امیر می فرماید: «الدین افضل مطلوب، من لم یستغن بالله عن الدنیا فلادین له» .
    • دین برترین خواسته انسانست. هر که وجود خدا از دنیا بی نیاز نگردد، دین ندارد.


و خلاصه نظریه او اینست که درآغاز تاریخ بشریت پسران با فرمان غریزه جنسی به سوی مادران خود رو آورده و چون پدران را مانع از رسیدن به مقصود یافتند آنها را کشتند و سپس پشیمان شدند و احساس ندامت کردند.
لذا بعد از آن در صدد تلافی و جبران گذشته بر آمدند و روح پدرها را پرستش کردند و همین امر موجب پیدایش مذهب گردید زیرا پدرپرستی کم کم به بت پرستی و بت پرستی هم به خدا پرستی منجر شد (بررسی عقاید فروید ،ص17).

  • در پاسخ به این نظریه نیز، باید گفت هر کسی به بی اساسی این نظریه کاملاً آگاه است که هیچگونه ارتباطی بین مذهب و عقیده ادیپ وجود ندارد.
زیرا اولاً فروید دلیلی بر این مدعای خویش ندارد و خود مثال عاری از حقیقت است و ضرب المثلی است که د رافسانه های قدیمی آورده اند.

  • چنانکه یونگ، آدلر، اندره میشل گفته اند در افسانه های یونان عقده ادیپ ضرب المثل است (اصول و مبانی روانشناسی، ترجمه عنایت، ص 233) .
    • و نیز صرف نظر از این اشکالها این عمل ادیپ با اینکه افسانه است ناشی از یک ناراحتی روحی بوده و در حال جنون و اختلال مشاعر مرتکب چنین کاری شده است و این کار استثنایی را که از یک بیمار روانی سر زده نمی توان بعنوان یک قانون کار برای همه افراد بشر اولیه اطلاق نمود.

  • امیل دورکیم جامعه شناس فرانسوی نیز منشأ دین را جامعه می داند و می گوید:
    • پدیده های دینی از طریق عقل قابل اثبات نیستند، پس برای تبیین آن باید به دنبال عوامل روانی و اجتماعی یعنی غیر معرفتی و غیر عقلانی گشت و لذا وی علت پیدایش دین را جامعه می دانست.
  • او ابتدایی ترین و ساده ترین صورت دینی بشر را توتمیسم میداند که در عصر حاضر نیز میتوان آن را در میان قبایل استرالیا مشاهده نمود.
    • وی بررسی توتمیسم را وسیله شناخت همه ادیان میداند و آنرا خطا و ساختگی نمی داند (صور ابتدایی میان دینی ، ص 3) .

  • به اعتقاد او مفاهیم و مقولات بنیادی زمان، مکان، عدد و علت از دین سرچشمه می گیرند و در قالب آن ساخته می شوند و چون دین یک پدیده اساساً اجتماعی است، پس مقولات بنیادی اندیشه بشری نیز از جامعه سرچشمه میگیرد.

  • دورکیم با اینکه معتقد بود که هیچ دین غلطی وجود ندارد،الهیات را هیچ گاه بالاتر از جامعه ای که تغییر هیأت داده و به طور عادی بیان شده ندانست.
    • وی بر آن است که آداب و رسوم اجتماعی حالات خلسه ای در افراد ایجاد می کند و این حالات در ذهن آنها مانا را ایجاد می کند که به مرور زمان از آن مفهوم خدا به وجود می آید ، بنابراین مانا منشأ دین است.

  • به هر حال وی مذهب را یک نیاز اجتماعی می داند و جامعه را منشأ پیدایش دین در نظر میگیرد.

پاسخ علامه طباطبایی


  • علامه طباطبائی به رد این نظریه می پردازد و از نظر وی دین همه شؤون زندگی فرد و اجتماعی انسانها را در بر میگیرد.
    • وی به بررسی عقلانی دین می پردازد و می کوشد تا حد ممکن مصلحت احکام دینی را با دلایل عقلی تبیین کند.

  • علامه طباطبایی بر آن است که مفاهیم خدا و دین با طبیعت عقلانی و منطقی بشر و همچنین با تمایلات فطری و ذاتی او ارتباط دارد، جستجوی علل حاضر و روانی که مفاهیم خدا و دین با طبیعت عقلانی ومنطقی بشر و همچنین با تمایلات فطری و ذاتی او ارتباط دارد، جستجوی علل خاص و روانی و یا اجتماعی برای آنها درست نیست.

    • تأمل در این مسئله که اعتقاد به خدا همیشه در میان بشر بوده است. روشن میکند که خداشناسی فطری انسان است و بشر با فطرت خدادادی خود، خدایی را برای آفرینش جهان اثبات میکند. از اینرو وی عقل را زیربنای دین و تعقل را شیوه تحصیل آن میداند.
به نظر وی رابطه نخست دین با فطرت الهی انسان است اما برای ظهورش نیازمند به جامعه می باشد ( دکتر قربان علمی، بررسی منشأ دین از نظر علامه طباطبایی و دورکیم، ص 75) .

پاسخ استاد مطهری


  • ایشان می نویسد:اولا در میان خود منکرین دین راجع به منشأ دین و اینکه دین ناشى از چیست ؟ آیا ناشى از ترس است ؟ ناشى از جهل است ؟ و یا از چیز دیگرى است ؟ وحدت نظرى وجود ندارد.

و ثانیا بسیارى از دانشمندان معروف و مشهور جهان به فطرى و طبیعى بودن حس دینى نظر داده اند و آن را جزء لاینفک وجود بشر بشمار آورده اند .
    • اگر اندک توجهى بکنید مى بینید حتى در میان خود منکرین دین راجع به اینکه دین از چه ناشى شده و از کجا آمده وحدت نظرى وجود ندارد .

نظریات مختلفى از طرف آنها ابراز شده و همه رد شده است , حتى اکثریت دانشمندان امروز توحید را پذیرفته اند , اصول دین را پذیرفته اند.

  • اگر دین حقیقتا مولود جهل بوده آیا معنى داشت که اینشتاین دانشمندترین انسان عصر حاضر هم خداپرست باشد , نه تنها او که
دانشمندترین انسان عصر خود بود , بلکه دنیاى علم به سوى قبول ( فطرةّ الله التى فطر الناس علیها ) پیش مى رود(امدادهاى غیبى درزندگى بشر