منو
 کاربر Online
466 کاربر online

سنگواره

تازه کردن چاپ
علوم طبیعت > زمین شناسی > سنگ شناسی
(cached)

فسیل یا سنگواره عبارت است از آثار و بقایای گیاهان و جانوران گذشته که در بین رسوبات به حالت سنگواره تا به امروز محفوظ مانده‌اند. برای مثال ، صدف دو کفه‌ای‌ها ، استخوان مهره داران ، حشرات داخل کهربا و جای پای داینوسورها همگی سنگواره هستند. واژه «فسیل» از کلمه لاتین «فسیلز» (fossilis) به معنای «کندن و بیرون آوردن» ، گرفته شده است و به همین دلیل در بعضی از کتابهای قدیمی به کانیها و سنگهای قیمتی که بر اثر کندن از زمین بیرون آورده می‌شود، فسیل می‌گفتند.

نگاه اجمالی

دیرینه شناسی یا پالئونتوژی (palaenotology) علم مطالعه سنگواره‌هاست. علم دیرینه شناسی با گذشت زمان و با فعالیت گستره دانشمندان جایگاه واقعی خود را در رشته زمین شناسی باز کرد و بررسی آثار و بقایای جانوران را در سرلوحه کار خود قرار داد. از اواخر قرن هیجدهم فسیل شناسی به صورت علم واقعی در آمد و خاستگاه آلی سنگواره‌ها مورد توجه قرار گرفت و اصول آن پایه ریزی شد.

شرایط فسیل شدن

فساد ، اکسیداسیون ، احیا ، انحلال و فعالیت موجودات به هرحال قبل و بعد از دفن ، اغلب ترکیب شیمیایی موجود را تجزیه و متلاشی می‌کنند. قسمتهای نرم موجود قبل از سایر بخشهای آن متلاشی می‌شوند. فقط در موارد استثنایی ممکن است اعضای نرم موجود محافظت شده (مانند ماموت‌های منجمد در یخهای سیبری و آلاسکا) و یا به صورت بقایایی مانند استخوان و صدف محفوظ بمانند. قسمتهای سخت که از کربنات کلسیم ، سیلیس و غیره درست شده‌اند، در مقابل تجزیه و تخریب مقاومت کرده و فقط در صورتی که به مدت طولانی در مجاورت هوا ، آب و فعالیت موجودات زنده قرار بگیرند، تجزیه شده و از بین می‌روند. شرایطی که در ارتباط با تشکیل فسیل یا سنگواره می‌باشد، عبارتند از:


  • وجود اندامهای سخت (اسکلت) یا صدف در موجود.

  • مدفون شدن موجود در رسوبات و پوشش کامل آن تا زمان فسیل شدن.

  • فعالیت باکتریها که منجر به از بین رفتن اندام های آلی جانور می‌گردد.

  • فعل و انفعالات شیمیایی و جانشینی مواد و عناصر در اسکلت یا صدف.

انواع فسیل شدن

  • فسیل شدن کامل : در این حالت بدن موجود بدون این که تجزیه شود، بطور کامل باقی می‌ماند. مانند فسیل ماموت در یخهای سیبری و فسیل مهره داران در رسوبات آغشته و به قیر و آسفالت و فسیل شدن حشرات در صمغهای کربونیفر.

  • فسیل شدن اعضای سخت : مانند اسکلت ، صدف و کاراپاس کیتینی

  • فسیل شدن صدف بی مهرگان : که در موجود زنده اغلب از کربنات کلسیم به صورت آراگونیت است، ولی در حالت فسیل شدن به کلسیت تبدیل می‌گردد.

  • فسیل شدن با ترکیبات فسفاته : در موجوداتی که ساختمان صدف یا اسکلت آنها از این مواد است، فسیل شدن بهتر صورت می‌گیرد، چون این مواد در مقابل عوامل تجزیه کننده مقاوم‌ترند. مثلا برخی فسیلها ، مثل براکیوپودا و کنودونت‌ها در ترکیب صدف و ساختمان خود دارای فسفات بوده، یا برخی از موجودات دارای پوسته کیتینی هستند. گیاهان و دانه‌های گرده دارای کوتیکول هستند. فسیل دانه‌های گرده که به نام اسپور (spore) و پولن (pollen) معروفند، ممکن است در رسوبات دریایی ، قاره‌ای و حتی هیدروکربورهای نفتی یافت شوند.

موارد استفاده سنگواره‌ها

فسیلها در زمین شناسی کاربرد زیادی دارند و در تمام کارهای صحرایی از آنها در مقیاس وسیع استفاده می‌شود. اهمیت ویژه آنها شاید در مطالعه روند تکاملی جانداران در طول تاریخ باشد. علاوه بر آن در چینه شناسی و بعضی از صنایع از سنگواره‌ها بهره می‌گیرند. سنگواره‌ها درباره حوضه‌های رسوبی گذشته ، شرایط آب و هوا ، پیدایش و انقراض جانداران و وضعیت دریاها و خشکیها اطلاعات خوبی در اختیار ما قرار می‌دهند که مسلما در تفسیر سرگذشت زمین اهمیت خاصی دارد.

چگونگی نامگذاری سنگواره‌ها

کارل لینه با پیشنهاد نامگذاری دو اسمی کاری اصولی انجام داد و سبب شد که نامگذاری از یک نظم خاص و منطقی برخوردار شود. در این روش هر جانداری با دو اسم مشخص می‌شود. اولی اسم جنس است که همیشه حرف آن بزرگتر نوشته می‌شود و دومی اسم گونه است که با حروف کوچک نوشته می‌شود، برای مثال نومولیتس گلوبلوس. در مواردی که ویژگیهای یک گونه جدید بطور کامل معلوم نشده است، در این حالت آن را به یک جنس شناخته شده همان گروه نسبت می‌دهند، مانند نومولیتس اسپ (Nummulites.sp) که نومولیتس اسم جنس و اسپ مخفف گونه مشخص نشده است.

جمع آوری سنگواره‌ها

باید دانست که ارزش سنگهای رسوبی از نظر دستیابی به سنگواره‌ها متفاوت است. سنگهای آهکی ، ماسه‌ای ، رسی و کنگلومراها به ترتیب اهمیت قرار دارند. از سنگهای ته‌نشین شده در نواحی آبهای کم عمق ، سنگهای کربناته اکثرا دارای فسیل هستند. در این میان سنگهای دولومیتی بعد از سنگهای آهکی قرار دارند، زیرا بر اثر پدیده دولومیتی شدن، فسیلها اغلب از بین می‌روند. ماسه سنگهای ریزدانه تقریبا از نظر سنگواره غنی هستند و در آنها بیشتر قالبهایی از جانداران محفوظ مانده است.

بطور کلی ، هرچه رسوبات ریزدانه‌تر باشند، شانس محفوظ ماندن باقیمانده جانوران بیشتر است. بین سنگهای رسوبی کنگلومراها در درجه دوم اهمیت قرار دارند و رسوبات تبخیری به علت شرایط نامساعد محیط تشکیلشان ، به ندرت حاوی سنگواره هستند.

مباحث مرتبط با عنوان


تعداد بازدید ها: 38755


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..