منو
 کاربر Online
638 کاربر online

رابطه عقل و ایدئولوژی

تازه کردن چاپ
(cached)

معناى‏مصطلح ایدئولوژی، تنها در مقطعى خاص ازتاریخ معرفت و تفکر انسان، فرصت‏ بروز مى‏یابدو پس از آن، دوره حرکت‏زایى آن به سر مى‏آید.

  • تا هنگامى که علم و معرفت، هویتی دینى داشته‏باشد و دین به عنوان معرفتی الهى که از طریق‏ فناء و شهود و به وساطت وحى و الهام، حاصل‏مى‏شود، در مرکز آگاهى و علم قرار گیرد و هم‏چنین تا وقتى که معناى افلاطونى مثال و ایده،معتبر باشد زندگى و عمل فردى و اجتماعى‏انسان بر مدار سنت‏هایى سازمان مى‏یابد که ازمعانى آسمانى و حقایق محیط، نازل مى‏شوند واین سنت‏ها راه سلوک و مسیر وصول انسان را به‏سوى حقایق محیط ارائه مى‏دهند.

تفکر فلسفى از ارسطو به بعد با آن که محورتاملات خود را بر تبیین مناسبات مفاهیم ذهنى‏و تفسیر عالم از زاویه آن مفاهیم قرار داده بود ولکن بر شمول حقایق عقلى نسبت ‏به امورطبیعى و عقول جزئى انسانها اصرار مى‏ورزید و ازهمین طریق، هم سنخ بودن، خود را با افلاطون و یادیدگاه‏هاى دینى حفظ مى‏کرد.

  • فیلسوفان‏مسلمان و اندیشمندان مسیحى با توجه به‏ظرفیتهاى موجود در اندیشه ارسطویى بود که ازخردورزیهاى فلسفى براى اثبات سنتهاى دینى‏ بهره مى‏بردند.

  • عقل مفهومى‏ تا زمانى که نظر به سپهر شهود مى‏دوزد، به عنوان رقیقه و صورت نازله‏ عقل عینی و محیط و در حکم پیامبر و نبی باطنی در طول پیامبر و نبی خارجی قرارمى‏گیردودراین‏حال، عقل‏درقبال‏دین و سنت قرارنمى‏گیردبلکه درکنارنقل ودر متن دین مى‏نشیند.

مستقلات عقلى در حکم حجج و سنن دینی ‏قرار مى‏گیرد و تلاش عقل‏ براى کشف مفاد نقل‏ نیز در حکم چراغى که به شناخت راه ‏مى‏پردازد، معتبر شمرده مى‏شود. و با این وصف،ره آورد عقل و احکام معطوف به عمل آن، با آن‏که ضمن حفظ ماموریت نقادانه خود، شورانگیز وبلکه مقدس و الهی است، از سنخ ایدئولوژیهاى‏بشرى نمى‏باشد.

  • ایدئولوژى در معناى مصطلح آن، هنگامى ‏بوجود مى‏آید که «ایده‏»، صورت عینی و خارجى‏ خود را از دست مى‏دهد و دست عقل، از آسمان‏ شهود کوتاه مى‏شود، و مشاهدات عقلى به‏دریافتهای مفهومى، منحصر مى‏گردد.

عقل در این حال، کاشف و یا اظهارکننده‏سنن دینی و آسمانى نیست ‏بلکه صرفا ناظرقوانین طبیعی و قراردادهاى اجتماعى‏ است که‏از نظر به طبیعت انسان و با صرف نظر از ابعادالهى آن، کشف مى‏شوند.

تمام تلاشهایى که در سده هفدهم و هجدهم‏براى تفسیر روشنگرانه زندگى اجتماعى انسان‏مى‏شود و همه حرکتهاى فکرى که به انقلاب‏ فرانسه، ختم مى‏شوند، از این قبیل است.

  • اندیشمندان دو سده روشنگری و خرد، خود براین نکته واقف بودند که کار آنها از سنخ کار دینی ‏قدیسان و یا کوشش ذهنی مجتهدان نیست‏ بلکه‏نوعى بازسازى زندگى اجتماعى‏است که با هدف‏ حذف شیوه‏هاى دینى و سنتی زیست، انجام‏مى‏شود.

اندیشوران اجتماعى در این دو سده، گر چه‏محصول کار خود را ایدئولوژى‏ نمى‏دانند ولیکن‏کار آنها به راستى، تلاش ذهنى پى‏گیرى بود، که‏ نظر به رفتار اجتماعى معاصر خود داشت.

منبع

  • فصلنامه کتاب نقد شماره 9



تعداد بازدید ها: 5647


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..