منو
 کاربر Online
619 کاربر online

ارجاع اختلافات ادیان به تنوع راه‏های وصول به حقیقت از نظر جان هیک

تازه کردن چاپ
(cached)

جان هیک نظریه کتز را در مورد تنوع نهایی تجربه‏های دینی می‏پذیرد و با وجود این، او از پلورالیسمی دفاع می‏کند که همه این اختلافات و کثرت‏ها را به گوناگونی و تنوع راه‏های وصول به حقیقت نهایی باز می‏گرداند.
  • هیک می‏نویسد:
«آن امر واقعی ، من حیث هو، پیش‏ فرض انگاشته می‏شود، نه پیش ‏فرض زندگی اخلاقی آنچنان که کانت می‏پندارد، بلکه پیش‏ فرض تجربه و حیات دینی، در حالی که خدایان، که از نظر عرفان به برهمن، سانیاتا و غیر از آن شهرت دارند، تجلیات آن امر واقعی در قلمرو تجربه دینی‏اند.» بدینسان، حقیقت نهایی پدیده‏ای غیر قابل بیان و توصیف است و ما از طریق ادیان و سنن دینی جهان و تجربه‏هایی که درون آن ادیان و سنن ایجاد می‏گردند به راه‏های ظاهرا متعارض رهنمون می‏شویم.

  • پلورالیسم راهی است ‏برای حل اختلافات و تعارض‏های باورهای برخاسته از تجربه‏های دینی، به گونه‏ای که توجیه اعتقاد بدان باورها بر اساس تجربه دینی با توجیه باور بر اساس ادراک حسی مشابه باشد. به همان شیوه‏ای که تجربه حسی موجه باور ادراک حسی است، تجربه دینی نیز آن باورها را توجیه می‏کند. آنگاه که با گزارش‏های متعارض افراد مشابهی درباره یک ادراک حسی روبرو می‏شویم، می‏توان میزان توجیهی را که تجربه برای باوری از آن باورها فراهم می‏نماید، به دست آورد، به شرط اینکه گزارش‏های متعارض با همان باور، سازگار و منطبق باشد یا دلیل‏های خوبی برای اعتقاد به اینکه آن گزارش‏ها اشتباه‏اند داشته باشیم; مانند کسی که فراموش کرده است عینک آفتابی بر چشم دارد و همه اشیای پیرامون خود را تیره می‏بیند، ولی وقتی عینک را برمی‏دارد اطراف خود را به گونه دیگری مشاهده می‏کند.

  • با توجه به شکاکیت عموم پروتستان‏ها در مورد الهیات عقلی شگفت‏آور نیست که می‏بینیم هیک راه جمع و حل تعارضات را دنبال می‏کند. به نظر وی، علی‏رغم اختلافات ادیان در مفاهیم، اطلاعات مشترکی از راه گزارش‏های ظاهرا متعارض حاصل می‏شود. بنابراین، اگر کسی در مورد تعارض‏های ادیان، بگوید که ادراکات معنوی آگاهی‏هایی در مورد اینکه خداوند برترین موجود است ‏به من انتقال داده، در حالی که شخص دیگری به همین شیوه ادعا کند که برهمن، برترین موجود است، می‏توان با اثبات اینکه «برهمن نامی است که هندو برای خداوند به کار می‏برد» بین آنها توافق ایجاد کرد و بدین وسیله، اختلافات آنها را رفع نمود.

  • جان هیک توجه دارد که مساله به این سادگی نیست و آن مفاهیم (خداوند و برهمن) واقعا با یکدیگر اختلاف دارند. برای درک مفهوم خداوند و برهمن، باید جهان‏بینی‏ها و نگرش‏های کلامی گوناگون را در مورد وداس و کتب مقدس ادیان سامی فهمید. هیک اظهار می‏دارد ادعاهایی که در مورد خداوند و برهمن انجام گرفته به یک واقعیت توصیف‏ناپذیر اشاره دارد. پذیرش اختلاف در مفاهیم، زمینه اظهار توافق نهایی را فراهم می‏سازد. بدون توجه به چنین زمینه‏هایی، تنوع و اختلاف باورها و تجربه‏های دینی هرگونه تلاشی را برای توجیه معقول باور دینی از طریق تجربه دینی به شکست و نابودی می‏کشاند.

  • هیک از مثال فیل که آن را از جلال‏الدین رومی اقتباس کرده است ، استفاده می‏کند: « نابینایانی که با فیلی مواجه می‏شوند، آن کس که دستش به خرطوم آن برخورد می‏کند، تصور می‏کند که فیل شبیه مار است. آن کس که پای آن را احساس کرده است پیش خود می‏گوید که شبیه درخت است. دیگران نیز هر یک از آن تصوری دارند. هیک می‏گوید: وضعیت ما شبیه آن نابینایان است. ادراکات و توصیف‏های هر یک از ما در باره حقیقت نهایی (حق)، موجب بروز شکل‏های محدودی از ادیان گوناگون شده است. در برابر چنین نگرشی، استدلال می‏شود که اگر واقعا ما به جای یکی از آن نابینایان بودیم و با چنین اختلاف و کثرت در گزارش‏ها مواجه می‏شدیم، نتیجه نمی‏گرفتیم که همه این گزارش‏ها فیلی را توصیف می‏کنند، بلکه به این نتیجه می‏رسیدیم که همه این گزارش بر خطا هستند».

  • لازم است متذکر شویم که عارف رومی آن مثال را به کار برده است تا توضیح دهد که توانایی‏های انسان برای شناخت ‏خداوند تا چه اندازه است و انسان باید برای شناخت‏خداوند از نور الهی و معنوی استفاده کند و دسترسی بدان از طریق شیوه‏های معمول فهم و درک ممکن نیست. وجه شبه در تمثیل فوق، برای اینکه آن مثال شامل تفاوت‏های تجربه‏های دینی نیز شود، این است که هدایتی فوق اعتماد شخص به تجربه‏های دینی‏اش مورد نیاز است. تجربه‏های دینی، خود نمی‏توانند اساسی قابل اعتماد برای باورهای دینی مهیا نمایند. در دین اسلام، تجربه دینی راهنمای سالک نیست، بلکه راهنمای سالک «معرفت‏» است.

منبع

  • فصلنامه معرفت ، شماره 22، مقاله دکترمحمدلگنهاوزن، ترجمه حجة‏الاسلام محمد حسین‏زاده




تعداد بازدید ها: 3463


ارسال توضیح جدید
الزامی
big grin confused جالب cry eek evil فریاد اخم خبر lol عصبانی mr green خنثی سوال razz redface rolleyes غمگین smile surprised twisted چشمک arrow



از پیوند [http://www.foo.com] یا [http://www.foo.com|شرح] برای پیوندها.
برچسب های HTML در داخل توضیحات مجاز نیستند و تمام نوشته ها ی بین علامت های > و < حذف خواهند شد..